Janmashtami Vrat Katha

निशीथे तम उद्भूते जायमाने जनार्दने । देवक्यां देवरूपिण्यां विष्णुः सर्वगुहाशयः । आविरासीद् यथा प्राच्यां दिशि इन्दुरिव पुष्कलः ॥ तमद्भुतं बालकमम्बुजेक्षणं चतुर्भुजं शंखगदार्युदायुधम् । श्रीवत्सलक्ष्मं गलशोभि कौस्तुभं पीताम्बरं सान्द्रपयोदसौभगम् ॥ महार्हवैदूर्यकिरीटकुण्डल त्विषा परिष्वक्त सहस्रकुन्तलम् । उद्दाम काञ्च्यङ्गद कङ्कणादिभिः विरोचमानं वसुदेव ऐक्षत ॥ स विस्मयोत्फुल्ल विलोचनो हरिं सुतं विलोक्यानकदुन्दुभिस्तदा । कृष्णावतारोत्सव संभ्रमोऽस्पृशन् मुदा द्विजेभ्योऽयुतमाप्लुतो गवाम् ॥ अथैनमस्तौदवधार्य पूरुषं परं नताङ्गः कृतधीः कृताञ्जलिः । स्वरोचिषा भारत सूतिकागृहं विरोचयन्तं गतभीः प्रभाववित् ॥

niśīthe tama udbhūte jāyamāne janārdane । devakyāṃ devarūpiṇyāṃ viṣṇuḥ sarvaguhāśayaḥ । āvirāsīd yathā prācyāṃ diśi induriva puṣkalaḥ ॥ tamadbhutaṃ bālakamambujekṣaṇaṃ caturbhujaṃ śaṅkhagadāryudāyudham । śrīvatsalakṣmaṃ galaśobhi kaustubhaṃ pītāmbaraṃ sāndrapayodasaubhagam ॥ mahārhavaidūryakirīṭakuṇḍala tviṣā pariṣvakta sahasrakuntalam । uddāma kāñcyaṅgada kaṅkaṇādibhiḥ virocamānaṃ vasudeva aikṣata ॥ sa vismayotphulla vilocano hariṃ sutaṃ vilokyānakadundubhistadā । kṛṣṇāvatārotsava saṃbhramo'spṛśan mudā dvijebhyo'yutamāpluto gavām ॥ athainamastaudavadhārya pūruṣaṃ paraṃ natāṅgaḥ kṛtadhīḥ kṛtāñjaliḥ । svarociṣā bhārata sūtikāgṛhaṃ virocayantaṃ gatabhīḥ prabhāvavit ॥

विदितोऽसि भवान् साक्षात् पुरुषः प्रकृतेः परः । केवलानुभवानन्द स्वरूपः सर्वबुद्धिदृक् ॥ स एव स्वप्रकृत्येदं सृष्ट्वाग्रे त्रिगुणात्मकम् । तदनु त्वं ह्यप्रविष्टः प्रविष्ट इव भाव्यसे ॥ यथा इमे अविकृता भावाः तथा ते विकृतैः सह । नानावीर्याः पृथग्भूता विराजं जनयन्ति हि ॥ सन्निपत्य समुत्पाद्य दृश्यन्तेऽनुगता इव । प्रागेव विद्यमानत्वात् न तेषां इह संभवः ॥ एवं भवान् बुद्ध्यनुमेयलक्षणैः ग्राह्यैर्गुणैः सन्नपि तद्गुणाग्रहः । अनावृतत्वाद् बहिरन्तरं न ते सर्वस्य सर्वात्मन आत्मवस्तुनः ॥ य आत्मनो दृश्यगुणेषु सन्निति व्यवस्यते स्व-व्यतिरेकतोऽबुधः । विनानुवादं न च तन्मनीषितं सम्यग् यतस्त्यक्तमुपाददत् पुमान् ॥ त्वत्तोऽस्य जन्मस्थिति संयमान् विभो वदन्ति अनीहात् अगुणाद् अविक्रियात् । त्वयीश्वरे ब्रह्मणि नो विरुध्यते त्वद् आश्रयत्वाद् उपचर्यते गुणैः ॥ स त्वं त्रिलोकस्थितये स्वमायया बिभर्षि शुक्लं खलु वर्णमात्मनः । सर्गाय रक्तं रजसोपबृंहितं कृष्णं च वर्णं तमसा जनात्यये ॥

vidito'si bhavān sākṣāt puruṣaḥ prakṛteḥ paraḥ । kevalānubhavānanda svarūpaḥ sarvabuddhidṛk ॥ sa eva svaprakṛtyedaṃ sṛṣṭvāgre triguṇātmakam । tadanu tvaṃ hyapraviṣṭaḥ praviṣṭa iva bhāvyase ॥ yathā ime avikṛtā bhāvāḥ tathā te vikṛtaiḥ saha । nānāvīryāḥ pṛthagbhūtā virājaṃ janayanti hi ॥ sannipatya samutpādya dṛśyante'nugatā iva । prāgeva vidyamānatvāt na teṣāṃ iha saṃbhavaḥ ॥ evaṃ bhavān buddhyanumeyalakṣaṇaiḥ grāhyairguṇaiḥ sannapi tadguṇāgrahaḥ । anāvṛtatvād bahirantaraṃ na te sarvasya sarvātmana ātmavastunaḥ ॥ ya ātmano dṛśyaguṇeṣu sanniti vyavasyate sva-vyatirekato'budhaḥ । vinānuvādaṃ na ca tanmanīṣitaṃ samyag yatastyaktamupādadat pumān ॥ tvatto'sya janmasthiti saṃyamān vibho vadanti anīhāt aguṇād avikriyāt । tvayīśvare brahmaṇi no virudhyate tvad āśrayatvād upacaryate guṇaiḥ ॥ sa tvaṃ trilokasthitaye svamāyayā bibharṣi śuklaṃ khalu varṇamātmanaḥ । sargāya raktaṃ rajasopabṛṃhitaṃ kṛṣṇaṃ ca varṇaṃ tamasā janātyaye ॥

तयोर्वां पुनरेवाहं अदित्यामास कश्यपात् । उपेन्द्र इति विख्यातो वामनत्वाच्च वामनः ॥ तृतीयेऽस्मिन् भवेऽहं वै तेनैव वपुषाथ वाम् । जातो भूयस्तयोरेव सत्यं मे व्याहृतं सति ॥ एतद् वां दर्शितं रूपं प्राग्जन्म स्मरणाय मे । नान्यथा मद्भवं ज्ञानं मर्त्यलिङ्गेन जायते ॥ युवां मां पुत्रभावेन ब्रह्मभावेन चासकृत् । चिन्तयन्तौ कृतस्नेहौ यास्येथे मद्गतिं पराम् ॥ श्रीशुक उवाच । इत्युक्त्वासीत् हरिः तूष्णीं भगवान् आत्ममायया । पित्रोः संपश्यतोः सद्यो बभूव प्राकृतः शिशुः ॥

tayorvāṃ punarevāhaṃ adityāmāsa kaśyapāt । upendra iti vikhyāto vāmanatvācca vāmanaḥ ॥ tṛtīye'smin bhave'haṃ vai tenaiva vapuṣātha vām । jāto bhūyastayoreva satyaṃ me vyāhṛtaṃ sati ॥ etad vāṃ darśitaṃ rūpaṃ prāgjanma smaraṇāya me । nānyathā madbhavaṃ jñānaṃ martyaliṅgena jāyate ॥ yuvāṃ māṃ putrabhāvena brahmabhāvena cāsakṛt । cintayantau kṛtasnehau yāsyethe madgatiṃ parām ॥ śrīśuka uvāca । ityuktvāsīt hariḥ tūṣṇīṃ bhagavān ātmamāyayā । pitroḥ saṃpaśyatoḥ sadyo babhūva prākṛtaḥ śiśuḥ ॥

ततश्च शौरिः भगवत्प्रचोदितः सुतं समादाय स सूतिकागृहात् । यदा बहिर्गन्तुमियेष तर्ह्यजा या योगमायाजनि नन्दजायया ॥ तया हृतप्रत्यय सर्ववृत्तिषु द्वाःस्थेषु पौरेष्वपि शायितेष्वथ । द्वारस्तु सर्वाः पिहिता दुरत्यया बृहत् कपाटायस कीलश्रृंखलैः ॥ ताः कृष्णवाहे वसुदेव आगते स्वयं व्यवर्यन्त यथा तमो रवेः । ववर्ष पर्जन्य उपांशुगर्जितः शेषोऽन्वगाद् वारि निवारयन् फणैः ॥ मघोनि वर्षत्यसकृत् यमानुजा गंभीर तोयौघ जवोर्मि फेनिला । भयानकावर्त शताकुला नदी मार्गं ददौ सिन्धुरिव श्रियः पतेः ॥ नन्दव्रजं शौरिरुपेत्य तत्र तान् गोपान् प्रसुप्तान् उपलभ्य निद्रया । सुतं यशोदाशयने निधाय तत् सुतां उपादाय पुनर्गृहान् अगात् ॥ देवक्याः शयने न्यस्य वसुदेवोऽथ दारिकाम् । प्रतिमुच्य पदोर्लोहं आस्ते पूर्ववदावृतः ॥ यशोदा नन्दपत्नी च जातं परमबुध्यत । न तल्लिङ्गं परिश्रान्ता निद्रयापगतस्मृतिः ॥

tataśca śauriḥ bhagavatpracoditaḥ sutaṃ samādāya sa sūtikāgṛhāt । yadā bahirgantumiyeṣa tarhyajā yā yogamāyājani nandajāyayā ॥ tayā hṛtapratyaya sarvavṛttiṣu dvāḥstheṣu paureṣvapi śāyiteṣvatha । dvārastu sarvāḥ pihitā duratyayā bṛhat kapāṭāyasa kīlaśṛṃkhalaiḥ ॥ tāḥ kṛṣṇavāhe vasudeva āgate svayaṃ vyavaryanta yathā tamo raveḥ । vavarṣa parjanya upāṃśugarjitaḥ śeṣo'nvagād vāri nivārayan phaṇaiḥ ॥ maghoni varṣatyasakṛt yamānujā gaṃbhīra toyaugha javormi phenilā । bhayānakāvarta śatākulā nadī mārgaṃ dadau sindhuriva śriyaḥ pateḥ ॥ nandavrajaṃ śaurirupetya tatra tān gopān prasuptān upalabhya nidrayā । sutaṃ yaśodāśayane nidhāya tat sutāṃ upādāya punargṛhān agāt ॥ devakyāḥ śayane nyasya vasudevo'tha dārikām । pratimucya padorlohaṃ āste pūrvavadāvṛtaḥ ॥ yaśodā nandapatnī ca jātaṃ paramabudhyata । na talliṅgaṃ pariśrāntā nidrayāpagatasmṛtiḥ ॥

बहिरन्तःपुरद्वारः सर्वाः पूर्ववदावृताः । ततो बालध्वनिं श्रुत्वा गृहपालाः समुत्थिताः ॥ ते तु तूर्णं उपव्रज्य देवक्या गर्भजन्म तत् । आचख्युः भोजराजाय यदुद्विग्नः प्रतीक्षते ॥ स तल्पात् तूर्णमुत्थाय कालोऽयमिति विह्वलः । सूतीगृहं अगात् तूर्णं प्रस्खलन् मुक्तमूर्धजः ॥ तं आह भ्रातरं देवी कृपणा करुणं सती । स्नुषेयं तव कल्याण स्त्रियं मा हन्तुमर्हसि ॥ बहवो हिंसिता भ्रातः शिशवः पावकोपमाः । त्वया दैवनिसृष्टेन पुत्रिकैका प्रदीयताम् ॥ नन्वहं ते ह्यवरजा दीना हतसुता प्रभो । दातुमर्हसि मन्दाया अङ्गेमां चरमां प्रजाम् ॥

bahirantaḥpuradvāraḥ sarvāḥ pūrvavadāvṛtāḥ । tato bāladhvaniṃ śrutvā gṛhapālāḥ samutthitāḥ ॥ te tu tūrṇaṃ upavrajya devakyā garbhajanma tat । ācakhyuḥ bhojarājāya yaduddvignaḥ pratīkṣate ॥ sa talpāt tūrṇamutthāya kālo'yamiti vihvalaḥ । sūtīgṛhaṃ agāt tūrṇaṃ praskhalan muktamūrdhajaḥ ॥ taṃ āha bhrātaraṃ devī kṛpaṇā karuṇaṃ satī । snuṣeyaṃ tava kalyāṇa striyaṃ mā hantumarhasi ॥ bahavo hiṃsitā bhrātaḥ śiśavaḥ pāvakopamāḥ । tvayā daivanisṛṣṭena putrikaikā pradīyatām ॥ nanvahaṃ te hyavarajā dīnā hatasutā prabho । dātumarhasi mandāyā aṅgemāṃ caramāṃ prajām ॥

उपगुह्य आत्मजां एवं रुदत्या दीन अदीनवत् । याचितस्तां विनिर्भर्त्स्य हस्ताद् आचिच्छिदे खलः ॥ तां गृहीत्वा चरणयोः जातमात्रां स्वसुः सुताम् । अपोथयत् शिलापृष्ठे स्वार्थोन्मूलितसौहृदः ॥ सा तद्धस्तात् समुत्पत्य सद्यो देव्यंबरं गता । अदृश्यतानुजा विष्णोः सायुधाष्टमहाभुजा ॥ दिव्यस्रग् अंबरालेप रत्नाभरणभूषिता । धनुःशूलेषुचर्मासि शंखचक्रगदाधरा ॥ सिद्धचारणगन्धर्वैः अप्सरःकिन्नरोरगैः । उपाहृतोरुबलिभिः स्तूयमानेदमब्रवीत् ॥ किं मया हतया मन्द जातः खलु तवान्तकृत् । यत्र क्वं वा पूर्वशत्रुः मा हिंसीः कृपणान्वृथा ॥ इति प्रभाष्य तं देवी माया भगवती भुवि । बहुनामनिकेतेषु बहुनामा बभूव ह ॥

upaguhya ātmajāṃ evaṃ rudatyā dīna adīnavat । yācitastāṃ vinirbhartsya hastād ācicchide khalaḥ ॥ tāṃ gṛhītvā caraṇayoḥ jātamātrāṃ svasuḥ sutām । apothayat śilāpṛṣṭhe svārthonmūlitasauhṛdaḥ ॥ sā taddhastāt samutpatya sadyo devyaṃbaraṃ gatā । adṛśyatānujā viṣṇoḥ sāyudhāṣṭamahābhujā ॥ divyasrag aṃbarālepa ratnābharaṇabhūṣitā । dhanuḥśūleṣucarmāsi śaṅkhacakragadādharā ॥ siddhacāraṇagandharvaiḥ apsaraḥkinnaroragaiḥ । upāhṛtorubalibhiḥ stūyamānedamabravīt ॥ kiṃ mayā hatayā manda jātaḥ khalu tavāntakṛt । yatra kvaṃ vā pūrvaśatruḥ mā hiṃsīḥ kṛpaṇānvṛthā ॥ iti prabhāṣya taṃ devī māyā bhagavatī bhuvi । bahunāmaniketeṣu bahunāmā babhūva ha ॥